Uniwersalny dochód podstawowy to jedna z najbardziej radykalnych, ale i najtrwalszych idei we współczesnej debacie społeczno-gospodarczej. Zakłada regularne wypłacanie wszystkim obywatelom określonej kwoty bez warunków wstępnych związanych z zatrudnieniem czy sytuacją majątkową. Zwolennicy widzą w tym odpowiedź na niestabilność rynku pracy, automatyzację, ubóstwo i złożoność tradycyjnych systemów świadczeń. Krytycy ostrzegają przed ogromnymi kosztami, ryzykiem osłabienia bodźców do pracy oraz polityczną trudnością długoterminowego finansowania takiego modelu.
Debata o UBI zyskała nowe znaczenie w kontekście cyfryzacji, rosnącej produktywności technologicznej i obaw o wypychanie części pracowników z rynku. Dla jednych dochód podstawowy ma być nową formą bezpieczeństwa socjalnego w świecie niepewnych ścieżek kariery. Dla innych jest uproszczoną odpowiedzią na problem, który wymaga raczej lepszej polityki pracy, edukacji i usług publicznych. Kluczowy spór nie dotyczy tylko pieniędzy, ale także wizji społeczeństwa: czy państwo ma gwarantować minimalny poziom niezależności materialnej każdemu, czy raczej koncentrować się na aktywizacji i selektywnym wsparciu.
UBI pozostaje ideą, która mocno działa na wyobraźnię, ale równie mocno dzieli ekonomistów i polityków. Jej atrakcyjność rośnie wraz z poczuciem niepewności i zmian technologicznych, ale wdrożenie wymagałoby ogromnej przebudowy finansów publicznych. Dlatego uniwersalny dochód podstawowy nadal jest bardziej punktem odniesienia dla debaty niż gotowym modelem polityki. Mimo to trudno sobie wyobrazić, by temat zniknął w świecie coraz silniej przekształcanym przez automatyzację i nierówności.